10 april 2009

GEDCOM 25 jaar! Tijd voor pensioen?

“De benaming GEDCOM is een acroniem voor GEnealogische Data COMmunicatie, en wordt gebruikt voor een speciaal tekstformaat dat is ontwikkeld door de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen (LDS), beter bekend als de Mormonen. Dit formaat was ontwikkeld zodat een standaard zou ontstaan met betrekking tot communicatie tussen de Kerk en personen die genealogische data aanleverden. Het GEDCOM-formaat heeft zich nu ontwikkeld tot de facto standaard voor gegevensuitwisseling tussen de meeste genealogische programma's en systemen.”, aldus de Nederlandse versie van Wikipedia over GEDCOM.

De Engelse variant van de GEDCOM pagina bevat een tijdlijn van de GEDCOM versies en daaruit blijkt dat versie 1.0 stamt uit 1984!

Wat is er mis met GEDCOM?

De huidige standaard, versie 5.5, stamt uit 1996. Veel van de kritiek op GEDCOM kan weerlegt worden, zoals:

  • de standaard is uitbreidbaar, zie bijvoorbeeld Gedcom 5.5EL waar bijvoorbeeld ook geografische constructies zijn gedefinieerd;
  • er zijn mogelijkheden voor multimedia, door links op te nemen of bestanden op te nemen;
  • genoeg mogelijkheden voor diakrieten en andere talen voor ondersteuning van Unicode (ISO 1064);
  • er zijn mogelijkheden om meerdere feiten vast te leggen met waarschijnlijkheid/kwaliteits indicatie, bijvoorbeeld meerdere geboorte één die voortkomt uit een huwelijksakte en één (die afwijkt en) voortkomt uit een overlijdensakte (zie voorbeeld in Wikipedia).

Toch zijn er ook zaken die lastig in GEDCOM zijn weer te geven, zoals:

  • Gebeurtenissen kunnen niet aan meerdere personen worden gekoppeld, behalve voorgedefinieerde familiegebeurtenissen als een huwelijk;
  • Plaatsen worden niet eenduidig en enkelvoudig vastgelegd;
  • Zaken als homo-huwelijk en geregistreerd partnerschap kunnen niet worden gerepresenteerd.

Wat altijd een groot probleem is, maar niet sec van de GEDCOM standaard, is de ondersteuning van alle mogelijkheden door softwareprogramma’s en genealogische websites. Vaak zijn stamboomprogramma’s gestoeld om een eigen intern formaat dat niet altijd één-op-één overeenkomt met GEDCOM (deze is immers bedoeld voor communicatie).

Daarnaast komt het ook nog wel eens voor dat stamboomprogramma’s hun eigen uitbreidingen toevoegen aan GEDCOM of bestaande constructies anders interpreteren. Dit wordt vaak, aangeduid als manco van GEDCOM. Ten onrechte, want het niet houden aan standaarden komt bij elke standaard voor (ook XML helpt daar niet bij).

Meer discussie hierover in What’s wrong with GEDCOM?

Bewijs, feiten en conclusies

GEDCOM gebruikt een datamodel gebaseerd op afstamming (lineage-linked model), familie en het individu. Een andere manier is om data te structureren rondom ondersteunend bewijs (evidence-based models)

In het GEDCOM lineage-linked data model wordt alle data dus gerepresenteerd als de veronderstelde realiteit. Er zijn stromingen binnen de genealogische wereld die uitgaan van feit, bewijs, hypothesen en conclusies. Zij vinden dat dit onderzoeksproces ook goed beschreven en ondersteund moet worden.

Elizabeth Shown Mills (auteur van "Evidence" en "Evidence Explained,") geeft aan dat mensen genealogisch onderzoek leren door het stamboomprogramma dat ze gebruiken. In de meeste gevallen bieden programma’s de mogelijkheid om namen, data en plaatsen in te voeren. Maar zaken als onderzoeksproces, bewijs, bronnen, conclusies, tegenstrijdige feiten, komen helaas weinig voor in stamboomprogramma’s.

Een nieuwe standaard?

De Mormonen hebben wel initiatieven getoond voor vernieuwing van de standaard, bijvoorbeeld om een XML variant te maken (zonder het onderliggende datamodel aan te passen). Critici als Bob Velke (via newsletter Dick Eastman) geven aan dat LDS vertegenwoordigers geen plannen hebben om het onderscheid tussen bewijs en conclusies te maken omdat dit niet past in de behoefte van de LDS.

Er zijn diverse initiatieven geweest om tot een nieuw datamodel te komen en/of om te schakelen naar XML, veel zijn gesneuveld, waaronder:

Het lastige aan het maken van een nieuwe standaard is autoriteit. Een partij (nationaal of internationaal) die visie toont en als gezaghoudende partij wordt gezien die de standaard bewaakt en doorontwikkelt en die aan draagkracht zorgt voor de standaard werkt. Want een standaard zonder adoptie door softwaremakers, websitebouwers en instellingen als archieven is niets waard.

GEDCOM met pensioen?

Nee dus, er is nog geen alternatief!

Tijd voor een Nederlands initiatief?