17 april 2012

Vindbaarheid van afbeeldingen uit beeldbanken

google_vindenVindbaarheid is volgens Digitaal Erfgoed Nederland: “het digitaal beschikbaar stellen van informatie over erfgoed op basis van gangbare technologie, zodanig dat deze zonder kennis vooraf kan worden hergebruikt door zowel mens als machine” (bron: DE BASIS). In dit artikel staat de vindbaarheid van materiaal in beeldbanken centraal. Concreet: is het beeldmateriaal van archieven ook via Google te vinden?

Google en Google Afbeeldingen

Google’s zoekmachine is heel uitgebreid, naast de algemene zoekfunctie kun je ook specifiek zoeken naar afbeeldingen, video’s, boeken, plaatsen. Kun je algemene zoekopdrachten beperken qua locatie, taal en periode, de afbeeldingen kun je beperken op formaat, kleur, type (gezicht, foto, tekening) en je kunt zelfs een afbeelding aanbieden om soortgelijke afbeeldingen te vinden. Een ideaal hulpmiddel dus voor de (stamboom)onderzoeker.

Voor een viertal archieven is bekeken hoe het staat met de vindbaarheid van hun beeldmateriaal. En dan niet via de zoekmachine op hun eigen site, maar via Google!

Archief Leiden

Via een zevental collecties biedt Archief Leiden toegang tot het beeldmateriaal dat zij ter beschikking hebben, waaronder de eigen RAL collectie met zo’n 125 duizend kaarten, foto’s en prenten.

Schoondergang Conservenfabriek

Eén van de foto’s (helaas met watermerk) is een afbeelding van de Soondergang Conservernfabriek. Wanneer je in Google zoekt op “Andijvie vullen in 3-liter blikken” (dit staat in de beschrijving van de foto), dan is er één zoekresultaat. Mooi, Google heeft de betreffende afbeelding geïndexeerd!

Helaas, wanneer je op het zoekresultaat in Google klikt kom je niet op de juiste pagina, maar ook een print versie van de pagina die direct de Print dialoog van de browser activeert! Van dit euvel hebben meer archiefwebsites die dezelfde software gebruiken last.

Wanneer je in Google Afbeeldingen zoekt naar Schoondergang Conservenfabriek dan vind je heel wat afbeeldingen van de betreffende fabriek op de Archief Leiden website (en ook op andere websites). Eigenlijk tot mijn grote verbazing, want wanneer je zoekt naar site:www.archiefleiden.nl (dus betekent: geef alle afbeeldingen van het domein www.archiefleiden.nl) dan worden er maar 369 afbeeldingen gevonden. Voor site:www.regionaalarchiefleiden.nl zijn er 363 zoekresultaten. Maar zoeken op site:www.leidenarchief.nl toont wel zo’n 8.040 resultaten! Advies: ga voor één domeinnaam en verwijs van de andere/oude naar die ene.

Zeeuw Archief

Het Zeeuws Archief is druk doende om haar beeldmateriaal collectie van meer dan 100 duizend foto’s, prenten, tekeningen en prentbriefkaarten te digitaliseren. Om dit moment zijn er zo’n 37 duizend afbeeldingen doorzoekbaar en in te zien via haar website (die hiervoor gebruik maakt van Archieven.nl).

De afbeelding (na op het Zeeuws Archief te hebben gezocht op spinazie) die via Google teruggevonden moest worden was er één van vier mannen die spinazie aan het dorsen zijn met een maaidorsmachine op landbouwgrond bij Westkapelle (ook hier met watermerk). Helaas, via Google en Google Afbeeldingen is de betreffende afbeelding niet vinden.

De zoekopdracht site:www.zeeuwsarchief.nl  levert bij Google Afbeeldingen slechts 475 zoekresultaten. site:www.archieven.nl levert zo’n 93.600 resultaten op, dus wellicht is het geduld hebben, totdat de spiders van Google ook de afbeeldingen van het Zeeuws Archief aldaar hebben geïndexeerd.

Gemeentearchief Rotterdam

De Beeld en geluid sectie op de website van Gemeentearchief Rotterdam (GAR) biedt toegang tot ruim 108 duizend afbeeldingen. Een prentbriefkaart van Bleiswijk. Warmoeziersbedrijven (zonder watermerk!) was de te vinden afbeelding op Google. De prentbriefkaart was terug te vinden, maar op een andere website (randenberg.com), geen versie op de GAR website. Een andere foto (Distributiekraak Nijkerk - ration office raid at Nijkerk) was wel vindbaar, ook via Google Afbeeldingen. De zoekopdracht site:gemeentearchief.rotterdam.nl levert op Google Afbeeldingen zo’n 62.600 afbeeldingen, dus een deel zal gewoon nog geïndexeerd moeten worden.

Wat wel opvalt is dat de zoekresultaten niet leiden naar de pagina van de betreffende foto, maar naar een zoekresultaatpagina op de GAR website waar de gezochte foto er dan één van is. Dit is natuurlijk niet handig, je wilt direct op de detailpagina komen!

GaHetNa (Nationaal Archief/Spaarnestad Photo)

De Afbeeldingen sectie op GaHetNa geeft toegang tot ruim 500 duizend foto’s en ruim 6 duizend kaarten.

Het m.s. Oranje voor het vervoer van repatrianten aangemeerd in de haven van Tan…

De foto van m.s. Oranje in de haven van Tandjong Priok op GaHetNa (zonder watermerk!) wordt goed gevonden met Google Afbeeldingen. Wanneer je op een zoekresultaat klikt kom ke op de GaHetNa website op de pagina die over de betreffende pagina gaat. Zoals hoort het! Ter informatie: site:www.gahetna.nl levert op Google Afbeeldingen 327 duizend resultaten.

Deelbaarheid

Een aspect die de vindbaarheid van afbeeldingen positief beïnvloed is de mate waarin het delen mogelijk gemaakt cq. gestimuleerd wordt. In dit artikel zijn twee afbeeldingen opgenomen, simpel weg omdat Archief Leiden en GaHetNa het mogelijk maken om makkelijk een afbeelding te embedden, inclusief link terug naar de detailpagina op de betreffende pagina.

Het adres van een afbeelding (de detailpagina) is ook van belang. Onderzoekers zullen dit adres moeten noteren en opnemen in hun onderzoek. De “mooie URL” van de afbeelding bij Archief Leiden is http://archiefleiden.nl/lei:col4:dat611:id127. Ter vergelijking de niet-gebruikersvriendelijke URL van de afbeelding bij het GAR: http://collecties.gemeentearchief.rotterdam.nl/publiek/detail.aspx?xmldescid=2861366&tag=afbeeldingen;beeld;geluid;algemeen;video;film;bestellen&view=lijst&volgnummer=0&positie=4&beschrijvingssoort=1122%201090%201137%201182%201272%201302%201242%201197%201227%201152%201167%201287%201212%201257&doc_beschrijvingssoort=1227&[ARGS_PLACEHOLDER] (het merendeel is overigens overbodig).

Het directe adres van de afbeelding van het Zeeuws Archief (of Archieven.nl)? Helaas, het is niet mogelijk om direct te linken naar een afbeelding bij Zeeuws Archief…

Bij GaHetNa gaan ze nog een stapje verder dan Archief Leiden. Hier hebben ze gekozen voor het gebruiken van persistente URL’s. De URL van de hierboven getoonde afbeelding op GaHetNa is http://proxy.handle.net/10648/aee6392e-d0b4-102d-bcf8-003048976d84 Het adres is dus losgekoppeld van www.gahetna.nl! De “proxy.handle.net” website weet wat het juiste adres is van de afbeelding en stuurt de gebruiker daar heen. Als nu in de toekomst de website van het Nationaal Archief een andere (domein)naam krijgt dan wordt dit doorgegeven aan de “proxy.handle.net” website waardoor alle adressen blijven werken.

Pinterest

Als je het over delen van afbeeldingen hebt dan denk je wellicht direct aan de nieuwe service (of hype?) Pinterest. Pinterest is een virtueel prikbord waarbij gebruikers foto’s en afbeeldingen kunnen delen. Het doel van Pinterest is om iedereen hun interesses visueel te laten delen. De installatie van een button in een browser maakt het makkelijk om de afbeeldingen te delen (te pinnen) op je eigen board. Anderen kunnen de re-pinnen of voorzien van commentaar, heel sociaal.

Zoals mijn eigen Genealogie board laat zien kun je van alle hierboven genoemde archieven de afbeeldingen te pinnen (en grappig genoeg via Pinterest kun je dan weer de afbeelding embedden, ook die van het Zeeuws Archief en Gemeentearchief Rotterdam). Toch gaat het pinnen niet overal goed. Bij het Gemeentearchief Rotterdam kun je op de detailpagina van een afbeelding de afbeelding gewoon pinnen. Na het klikken op de Pinterest knop wordt de afbeelding getoond, deze kun je dan aanklikken om te pinnen, zo hoort het.

Bij de Archief Leiden en GaHetNa is het niet direct mogelijk om te pinnen. Dit komt doordat er een op Flash gebaseerde viewer wordt gebruikt. De work-around is om via de zoekresultaatpagina van de betreffende website te pinnen. Wil je een afbeelding van het Zeeuws Archief pinnen dan moet je dit via Archieven.nl doen (en ook daar is het alleen mogelijk via de zoekresultaten pagina).

Conclusie

Voor archieven (en hun leveranciers): een goede zoekmachine op de eigen website volstaat niet in het goed vindbaar maken van de (beeld)collectie van archieven. Zorgdragen dat zoekmachines als Google het materiaal kunnen indexeren (Search Engine Optimization) is ook erg belangrijk.

Archief
Leiden

Zeeuws Archief

Gem.arch. Rotterdam

GaHetNa

Vindbaarheid via Google

matig
(door print)

slecht
(tijdelijk?)

redelijk

(niet detail)

goed

URL

mooi

geen directe URL mogelijk

niet
mooi

persistent

Embedden

ja

nee

nee

ja

Watermerk

ja

ja

nee

nee

Pinterest

via zoek
resultaaten scherm

via zoek
resultaten archieven.nl

ja

via zoek
resultaten

Voor (stamboom)onderzoekzoekers: Google vindt veel, maar niet alles. Gebruik dus ook de zoekmachines die de archieven zelf bieden.